Kısaca
Bu sayfa, tek tek devrimlerin ortak yönlerini ve öğretmenlik mesleğini toplar. Anayasa, kanunlar ve öğretmen yetiştirme çalışmaları bir arada düşünüldüğünde şu başlıklar öne çıkar: eğitimde birlik, ilköğretimin herkes için ödev ve parasız olması, okuma yazma seferberliği ve yüksek öğretimin yeniden yapılanması.
Düzenlemelerden okunan ilkeler
| İlke | Dayanak | Açıklama |
|---|---|---|
| Eğitimde birlik | 430 sayılı kanun, madde 1 (3 Mart 1924) | Bütün ilim ve öğretim kurumları Maarif Vekâleti’ne bağlandı. |
| Herkes için ilköğretim | 1924 Anayasası, madde 87 (20 Nisan 1924) | Kadın erkek bütün Türkler ilköğretimden geçmekle ödevliydi; devlet okullarında parasızdı. |
| Okuma yazma | 1353 sayılı kanun (1 Kasım 1928) ve Millet Mektepleri Talimatnamesi (24 Kasım 1928) | Yeni harfler ve yetişkinler için kurslar. |
| Yüksek öğretimin yenilenmesi | 2252 sayılı kanun (31 Mayıs 1933) | Darülfünun’un yerine İstanbul Üniversitesi. |
| Bilimsel araştırma kurumları | Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (Nisan 1931); Türk Dili Tetkik Cemiyeti (12 Temmuz 1932) | Tarih ve dil araştırmaları için kurumsal çerçeve. |
Kaynaklarda “laik eğitim” de bu dönemin ilkeleri arasında sayılır; bu sitede tek tek hukuki dayanağı gösterilebilen ilkeler tabloya alınmıştır.
Öğretmenlik ve öğretmen yetiştirme
- Dewey’in raporu (1924): Amerikalı eğitimci John Dewey, Türk hükûmetinin daveti üzerine yaz aylarında Türkiye’yi ziyaret etti ve iki rapor hazırladı. Raporlar arasında öğretmen yetiştirme konusundaki önerileri de vardır; Türkçe çevirileri sonradan yayımlanmıştır.
- Gazi Orta Muallim Mektebi (1926): Ankara’da orta öğretim öğretmeni yetiştiren yüksek öğretmen okulu olarak açıldı.
- Millet Mektepleri (1928–1929): Yetişkinlere okuma yazma öğreten çok sayıda öğretmen görev aldı. Atatürk için kullanılan “Başöğretmen” sıfatı çoğu kaynakta bu çalışmalarla ilişkilendirilir.
- 24 Kasım: Bu tarih, 1981’den beri Öğretmenler Günü olarak kutlanır. Aynı gün 1928’de Millet Mektepleri Talimatnamesi Resmî Gazete’de yayımlanmıştır; kaynaklar iki olay arasında bağ kurar.
Sonrası
Atatürk 10 Kasım 1938’de vefat etti. Eğitim alanındaki sonraki düzenlemeler (örneğin 1940’ta Köy Enstitüleri) bu sitenin konusu değildir; bu dönem için kaynakçadaki genel tarih kitaplarına bakılabilir.
Kendini sına
Soruyu okuyun, yanıtınızı düşünün, sonra soruya dokunarak ya da Enter tuşuyla yanıtı açın.
1924 Anayasası’nın 87. maddesi ilköğretimi nasıl düzenler?
Kadın erkek bütün Türklerin ilköğretimden geçmekle ödevli olduğunu ve ilköğretimin devlet okullarında parasız olduğunu belirtir.
Dewey Türkiye’yi hangi yıl ziyaret etti?
1924.
Öğretmenler Günü hangi tarihte kutlanır ve hangi yıldan beri?
24 Kasım; 1981’den beri.
Gazi Orta Muallim Mektebi ne amaçla açıldı?
Orta öğretim öğretmeni yetiştirmek için (1926).
Bu sayfada öne çıkan ilkelerden iki tanesini söyleyin.
Örneğin eğitimde birlik ve herkes için ilköğretim.
Dayanak
Bu sayfadaki olguların dayanağı. Anayasa maddesi (1924 Anayasası, 87. madde) özetlenerek aktarılmıştır; kanun tarihleri Resmî Gazete kayıtlarından; Dewey’in ziyareti ve raporları Dewey’in Collected Works’ünün 15. cildi ve onun hakkındaki akademik çalışmalardan; Öğretmenler Günü’nün 1981’den beri kutlanması ve 24 Kasım 1928 ile ilişkisi Millî Eğitim ile ilgili ansiklopedik kayıtlardan alınmıştır. Atatürk’e atfedilen sözler bu sayfada kullanılmamıştır; çünkü kaynağı bu sitede doğrulanamamıştır.